Potenzen mit natürlichen Exponenten

Ein Ausdruck der Form

373^7

("drei hoch sieben") oder allgemeiner

ana^n

wird eine Potenz genannt. Die 33 oder das aa nennt man die Basis, und die 77 oder das nn nennt man den Exponenten. Sowohl die Basis wie auch der Exponent können reelle Zahlen sein, aber hier diskutieren wir den Fall wo

In späteren Kapitel werden wir Potenzen besprechen, bei denen der Exponent nn auch negativ (nZn\in \mathbb{Z}) oder ein Bruch (nQn\in \mathbb{Q}) sein kann.

Per Definition gibt für nN0n\in\mathbb{N}_0 der Exponent an, wie oft die Basis mit sich selbst multipliziert werden müssen. Für die Potenz 373^7 müssen wir also 33 siebenmal mit sich selbst multiplizieren:

37=333333373^7 =\underbrace{3\cdot 3\cdot 3\cdot 3\cdot 3\cdot 3\cdot 3}_{7}

und allgemeiner gilt

an=a...an\boxed{a^n =\underbrace{a\cdot ... \cdot a}_{n}}

Ebenfalls definieren wir

a0=1\boxed{a^0= 1}

Um zu sehen, dass es Sinn macht, a0=1a^0=1 zu definieren, beachte das folgende Beispiel (Basis a=2a=2):

23=8:222=4:221=2:220=?\begin{array}{lll} 2^3&=8 \quad\quad :2\\ 2^2&=4 \quad\quad :2\\ 2^1&=2 \quad\quad :2\\ 2^0&=\, ? \end{array}

Bei jeder Verringerung des Exponenten um 11 wir die Potenz durch 22 dividiert. Wenn wir also dieses Muster beibehalten wollen (und das wollen wir), ist es klar, dass 20=12^0=1 sein muss.

Die Basis kann auch ein beliebiger Term sein (was letztendlich, wenn wir Zahlen einsetzen, wieder eine Zahl ist):

(ab)3=(ab)(ab)(ab)3=ababab(ab)^3=\underbrace{(ab)\cdot (ab)\cdot (ab)}_{3} = ab ab ab (a+b)3=(a+b)(a+b)(a+b)3(a+b)^3=\underbrace{(a+b)\cdot (a+b)\cdot (a+b)}_{3}

Beachte, dass der Exponent "stärker bindet" als Multiplikation und Addition. Daher, es gilt

2+43=2+44463243=2444832a3=2aaa(2a)324=2222=16(2)4=16\begin{array}{rllrl} 2+4^3 &=& 2+4\cdot 4\cdot 4 &&\neq 6^3\\ 2\cdot 4^3 &=& 2\cdot 4\cdot 4\cdot 4 &&\neq 8^3\\ 2a^3 &=& 2\cdot a\cdot a\cdot a&&\neq (2a)^3\\ -2^4 &=& -2\cdot 2\cdot 2\cdot 2 &= -16 & \neq (-2)^4=16 \end{array}

Es sei daran erinnert, dass Multiplikation "stärker bindet" als Addition:

2+444=2+642+4\cdot 4\cdot 4 = 2+64

und nicht

2+444=644c2+4\cdot 4\cdot 4 = 6\cdot 4\cdot 4\quad \xcancel{\phantom{c }}

Es gibt einige wichtige Regeln, die sagen, wie mit Produkten von Potenzen umgegangen werden muss, die sogenannten Potenzregeln. Aber bevor wir sie besprechen, löse einige Aufgaben.

Exercise 1

Sind die Aussagen richtig, und warum? Argumentiere mit der Definition von Potenzen.

  1. 3+52=303+5\cdot 2 = 30

  2. 342=1443\cdot 4^2 =144

  3. 07=00^7=0 und a1=aa^1=a

  4. 34=813^4=81

  5. 104=1000010^4=10000

  6. a3a5=a8a^3 \cdot a^5 = a^8

  7. a3a5a2=a9a^3 \cdot a^5 \cdot a^2 = a^9

  8. (a+b)4=a4+b4(a+b)^4=a^4+b^4

  9. (ab)4=a4b4(a\cdot b)^4=a^4 \cdot b^4

  10. (a3)5=a15(a^3)^5=a^{15}

  11. a8a4=a2\frac{a^8}{a^4}=a^{2}

  12. a7a3=a4\frac{a^7}{a^3}=a^{4}

  13. a5b5=(ab)5a^5\cdot b^5=(a\cdot b)^5

  14. a5b4=(ab)9a^5\cdot b^4= (ab)^9

  15. a5b4=(ab)20a^5\cdot b^4= (ab)^{20}

  16. a5a7=1a2\frac{a^5}{a^7}=\frac{1}{a^2}

  17. (2a)4=16a4(2a)^4=16a^4

  18. a5b5=ab5a^5\cdot b^5=a b^5

  19. 2a4=16a42a^4=16 a^4

  20. a4b7c2b4a5c4=b3ac2\frac{a^4\cdot b^7\cdot c^2}{b^4\cdot a^5\cdot c^4}=\frac{b^3}{a\cdot c^2}

  21. (a+b)5(a+b)4=(a+b)9(a+b)^5\cdot (a+b)^4=(a+b)^9

  22. a5a4=a\frac{a^5}{a^4}=a

  23. (a+b)3(a+b)4=1a+b\frac{(a+b)^3}{(a+b)^4}=\frac{1}{a+b}

  24. (2a)3(3a)2=72a5(2a)^3 \cdot (3a)^2=72a^5

  25. a53a2=3a3\frac{a^5}{3a^2}=3 a^3

  26. a+b3=(a+b)3a+b^3=(a+b)^3

  27. (1a)4=1a4\left(\frac{1}{a}\right)^4=\frac{1}{a^4}

  28. (2a)4=16a4\left(\frac{2}{a}\right)^4=\frac{16}{a^4}

  29. 2a2a2=2\frac{2a^2}{a^2}=2

  30. 2+a2a2=2\frac{2+a^2}{a^2}=2

Solution
  1. 3+52=3+5+5=13303+5\cdot 2 = 3+5+5 = 13 \neq 30 falsch
  2. 342=3441443\cdot 4^2 = 3\cdot 4\cdot 4 \neq 144 falsch
  3. 07=0000000=00^7=0\cdot 0\cdot 0\cdot 0\cdot 0\cdot 0\cdot 0=0 richtig, und a1=aa^1=a richtig
  4. 34=3333=813^4=3\cdot 3\cdot 3\cdot 3 =81 richtig
  5. 104=10101010=1000010^4=10 \cdot 10\cdot 10\cdot 10 =10000 richtig
  6. a3a5=aaaaaaaa=a8a^3 \cdot a^5 = aaa\,aaaaa = a^8 richtig
  7. a3a5a2=aaaaaaaaaa=a10a9a^3 \cdot a^5 \cdot a^2 = aaa\,aaaaa\,aa =a^{10} \neq a^9 falsch
  8. (a+b)4=(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)a4+b4(a+b)^4=(a+b)(a+b)(a+b)(a+b) \neq a^4+b^4 falsch
  9. (ab)4=(ab)(ab)(ab)(ab)=abababab=aaaabbbb=a4b4(a\cdot b)^4= (ab)(ab)(ab)(ab)=abababab=aaaabbbb=a^4 \cdot b^4 richtig
  10. (a3)5=(a3)(a3)(a3)(a3)(a3)=aaaaaaaaaaaaaaa=a15(a^3)^5=(a^3)(a^3)(a^3)(a^3)(a^3) = aaa\,aaa\,aaa\,aaa\,aaa = a^{15} richtig
  11. a8a4=aaaa=a4a2\frac{a^8}{a^4}=\frac{aaaa\not a \not a \not a \not a}{\not a \not a \not a \not a} = a^4 \neq a^{2} falsch
  12. a7a3=aaaa=a4\frac{a^7}{a^3} = \frac{aaaa\not a \not a \not a}{\not a \not a \not a} = a^{4} richtig
  13. a5b5=aaaaabbbbb=ababababab=(ab)(ab)(ab)(ab)(ab)=(ab)5a^5\cdot b^5= aaaaa\,bbbbb = ababababab = (ab)(ab)(ab)(ab)(ab) = (a\cdot b)^5 richtig
  14. a5b4=aaaaabbbb(ab)9a^5\cdot b^4= aaaaa\,bbbb \neq (ab)^9 falsch
  15. a5b4=aaaaabbbb(ab)20a^5\cdot b^4= aaaaa\,bbbb \neq (ab)^{20} falsch
  16. a5a7=aa=1a2\frac{a^5}{a^7} = \frac{\not a \not a \not a \not a \not a}{\not a \not a \not a \not a \not a aa} = \frac{1}{a^2} richtig
  17. (2a)4=(2a)(2a)(2a)(2a)=2222aaaa=16a4(2a)^4 = (2a)(2a)(2a)(2a) = 2\cdot 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot aaaa = 16a^4 richtig
  18. a5b5=aaaaabbbbb=ababababab=(ab)5ab5a^5\cdot b^5 = aaaaa\,bbbbb = ababababab=(ab)^5 \neq a b^5 falsch
  19. 2a4=2aaaa16a42a^4= 2\cdot aaaa \neq 16 a^4 falsch
  20. a4b7c2b4a5c4=bbbacc=b3ac2\frac{a^4\cdot b^7\cdot c^2}{b^4\cdot a^5\cdot c^4}= \frac{ \not a \not a \not a \not a \not b \not b \not b \not b bbb \not c \not c}{\not b \not b \not b \not b a \not a \not a\not a \not a \not c \not c cc} = \frac{b^3}{a\cdot c^2} richtig
  21. (a+b)5(a+b)4=(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)=(a+b)9(a+b)^5\cdot (a+b)^4 = (a+b)(a+b)(a+b)(a+b)\,\,(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b) = (a+b)^9 richtig
  22. a5a4==a=a\frac{a^5}{a^4}= = \frac{a \not a \not a \not a \not a}{ \not a \not a \not a \not a} = a richtig
  23. (a+b)3(a+b)4=(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)(a+b)=1a+b\frac{(a+b)^3}{(a+b)^4} = \frac{\cancel{(a+b)}\cancel{(a+b)}\cancel{(a+b)}}{\cancel{(a+b)} \cancel{(a+b)} \cancel{(a+b)} (a+b)} = \frac{1}{a+b} richtig
  24. (2a)3(3a)2=(2a)(2a)(2a)(3a)(3a)=22233aaaaa=72a5(2a)^3 \cdot (3a)^2 = (2a)(2a)(2a)\,(3a)(3a)=2\cdot 2\cdot 2\cdot 3\cdot 3\cdot aaaaa = 72 a^5 richtig
  25. a53a2=aaa3=a333a3\frac{a^5}{3a^2} = \frac{aaa \not a \not a}{3 \not a \not a} = \frac{a^3}{3} \neq 3 a^3 falsch
  26. a+b3=a+bbb(a+b)3a+b^3 = a+bbb \neq (a+b)^3 falsch
  27. (1a)4=1a1a1a1a=1111aaaa=1a4\left(\frac{1}{a}\right)^4 = \frac{1}{a}\frac{1}{a}\frac{1}{a}\frac{1}{a} = \frac{1\cdot 1\cdot 1\cdot 1}{aaaa} = \frac{1}{a^4} richtig
  28. (2a)4=2a2a2a2a=2222aaaa=16a4\left(\frac{2}{a}\right)^4= \frac{2}{a}\frac{2}{a}\frac{2}{a}\frac{2}{a} = \frac{2\cdot 2\cdot 2\cdot 2}{aaaa} = \frac{16}{a^4} richtig
  29. 2a2a2=2=2\frac{2a^2}{a^2}= \frac{2 \not a \not a}{\not a \not a} =2 richtig
  30. 2+a2a2=2+aaaa2\frac{2+a^2}{a^2}= \frac{2+aa}{aa} \neq 2 falsch
Exercise 2
  1. Bestimme (1)3(-1)^3, (1)5(-1)^5, (1)2(-1)^2, und (1)4(-1)^4.

  2. Für welche nn ist (1)n(-1)^n gleich 11 oder 1-1 ?

  3. Ist (2)1001(-2)^{1001} eine positive oder negative Zahl?

  4. Welche der zwei Zahlen (2)1000(-2)^{1000} und 21000-2^{1000} ist negativ, welche positiv?

Solution
  1. (1)3=(1)(1)(1)=1(-1)^3=(-1)(-1)(-1)=\underline{-1}, (1)5=(1)(1)(1)(1)(1)=1(-1)^5=(-1)(-1)(-1)(-1)(-1)=\underline{-1}, (1)2=(1)(1)=1(-1)^2=(-1)(-1)=\underline{1} (1)4=(1)(1)(1)(1)=1(-1)^4=(-1)(-1)(-1)(-1)=\underline{1}
  2. (1)n=1(-1)^n=-1 für nn ungerade, und (1)n=1(-1)^n=1 für nn gerade.
  3. negativ, da nn ungerade: (2)1001=(2)....(2)1001<0(-2)^{1001}=\underbrace{(-2)....(-2)}_{1001}<0.
  4. (2)1000=(2)....(2)1000>0(-2)^{1000}=\underbrace{(-2)....(-2)}_{1000}>0 ist positiv, 21000=22...21000<0-2^{1000}=-\underbrace{\,2\cdot 2\cdot ...\cdot 2}_{1000}<0 ist negativ.
Exercise 3

Die Potenzregeln. aa und bb sind wie immer reelle Zahlen, und nn und mm sind natürliche Zahlen (oder 00). Fülle die Kästchen aus.

  1. (GB) Gleiche Basis:

    1. anam=aa^n \cdot a^m = a^\square
    2. anam=a\frac{a^n}{a^m} = a^\square
    3. anam=1a\frac{a^n}{a^m} = \frac{1}{a^\square}
  2. (GE) Gleicher Exponent:

    1. anbn=(ab)a^n \cdot b^n = (a\cdot b)^\square
    2. anbn=(ab)\frac{a^n}{b^n}=\left(\frac{a}{b}\right)^\square
  3. (PP) Potenz einer Potenz: (an)m=a\left(a^n\right)^m = a^\square

  4. (VN) Vergiss nicht Regel: a+b(a+b)a^\square + b^\square \neq (a+b)^\square

Solution
  1. (GB) Gleiche Basis:
    1. anam=an+ma^n \cdot a^m = a^{n+m}
    2. anam=anm\frac{a^n}{a^m} = a^{n-m}\, if n>mn>m
    3. anam=1amn\frac{a^n}{a^m} = \frac{1}{a^{m-n}}\, if n<mn<m
  2. (GE) Gleicher Exponent:
    1. anbn=(ab)na^n \cdot b^n = (a\cdot b)^n,
    2. anbn=(ab)n\frac{a^n}{b^n}=\left(\frac{a}{b}\right)^n
  3. (PP) Potenz einer Potenz: (an)m=anm\left(a^n\right)^m = a^{n\cdot m}
  4. (VN) Vergiss nicht Regel: an+bn(a+b)na^n + b^n \neq (a+b)^n